Doğa filozofları, doğayı ve varlığın temelini mitolojik açıklamalar yerine akıl ve gözleme dayalı düşüncelerle açıklamaya çalışan ilk filozoflardır.
Doğa filozoflarının üzerinde durduğu en önemli kavramlardan biri ise arkhe kavramıdır. Arkhe, evrendeki bütün varlıkların kendisinden meydana geldiği düşünülen temel ilkeyi ifade eder.
Doğa Filozofları Nedir?
Doğa filozofları, doğayı ve evreni akla dayalı biçimde açıklamaya çalışan ilk filozoflara verilen genel isimdir.
Bu filozofların ortaya çıktığı dönemden önce doğadaki birçok olay mitolojik anlatılar ve tanrılar aracılığıyla açıklanıyordu. Doğa filozofları ise evrenin oluşumunu yine doğanın içerisinde bulunan ilkeler üzerinden anlamaya çalıştı.
Bu değişim, felsefi düşüncenin gelişimi açısından son derece önemlidir.
Çünkü artık temel soru yalnızca “Bu olayın arkasında hangi tanrı vardır?” değildir. Bunun yerine:
- Evren nasıl oluşmuştur?
- Her şeyin temelinde ne vardır?
- Varlık değişir mi?
- Doğadaki çeşitliliğin kaynağı nedir?
- Evrenin bir düzeni var mıdır?
gibi sorular sorulmaya başlanmıştır.
Doğa filozoflarının önemli bir bölümü şu soruya cevap aramıştır:
“Her şeyin temelinde ne vardır?”
Doğa Filozofları Kimlerdir?
Başlıca doğa filozofları ve görüşleri şunlardır:
| Filozof | Temel Görüş / Arkhe |
|---|---|
| Thales | Su |
| Anaksimandros | Apeiron |
| Anaksimenes | Hava |
| Herakleitos | Ateş ve değişim |
| Parmenides | Değişmeyen varlık |
| Empedokles | Toprak, su, hava ve ateş |
| Anaksagoras | Tohumlar ve Nous |
| Demokritos | Atomlar |
1. Thales ve Arkhe Olarak Su
Thales, Antik Yunan felsefesinin ve doğa felsefesi geleneğinin öncü isimlerinden biridir. Thales’e göre arkhe sudur. Başka bir ifadeyle bütün varlıkların temelinde su bulunmaktadır.
Thales Neyi Savunur?
Kısaca:
Thales → Arkhe = Su
2. Anaksimandros ve Apeiron
Anaksimandros, Thales gibi Milet Okulu içerisinde değerlendirilen önemli doğa filozoflarından biridir.
Ancak Anaksimandros, evrenin temelinin su gibi belirli ve sınırlı bir madde olamayacağını düşünmüştür.
Ona göre arkhe apeirondur.
Apeiron Nedir?
Apeiron, sınırı olmayan, hava, belirlenmemiş veya sınırsız olan anlamında kullanılan bir kavramdır.
Anaksimandros’a göre evrende var olan her şeyin birbirinin zıttı sayesinde var olduğunu savunur.
Bu nedenle:
Anaksimandros → Arkhe = Apeiron
şeklinde özetlenebilir.
Anaksimandros’un yaklaşımı, ateş-su, beyaz-siyah, sıcak-soğuk karşıtları şeklindedir.
3. Anaksimenes ve Arkhe Olarak Hava
Anaksimenes’e göre evrenin temel maddesi yani arkhe havadır.
Havanın yoğunlaşması ve seyrekleşmesi sonucunda farklı varlıkların meydana geldiğini düşünmüştür.
Kısaca:
Anaksimenes → Arkhe = Hava
4. Herakleitos ve Değişim Felsefesi
Herakleitos, doğa filozofları arasında özellikle değişim ve oluş düşüncesiyle öne çıkar.
Herakleitos’a göre evren sürekli bir değişim içerisindedir. Varlık için oluş ve değişim gerçekliğin temel özelliklerindendir.
Bu genellikle nehir örneğiyle açıklanır. Bir nehre yeniden girdiğimizde hem akan su hem de içinde bulunduğumuz koşullar değişmiştir.
Kısaca:
Herakleitos → Değişim, oluş, ateş ve logos [ilke]
5. Parmenides ve Değişmeyen Varlık
Parmenides’e göre gerçek varlık değişmez, bölünmez ve süreklidir.
Bu nedenle Parmenides’in düşüncesi:
“Varlık vardır, yokluk yoktur.” Bu cümlede yokluktan bahsederken yokluk denen durmun var olmadığını anlatır.
6. Empedokles ve Dört Unsur
Empedokles’e göre varlığın temelinde dört unsur bulunur:
Toprak, su, hava ve ateş.
Kısaca:
Empedokles → Toprak + Su + Hava + Ateş
Doğa Filozofları Kısa Özet
Thales → Su
Anaksimandros → Apeiron
Anaksimenes → Hava
Herakleitos → Ateş ve değişim
Parmenides → Değişmeyen varlık
Empedokles → Dört unsur
Anaksagoras → Tohumlar ve Nous
Demokritos → Atomlar
