Hepimiz duygularımızla hayata başlar ve sürdürürüz. Hayatımızın hemen hemen her anında duygularımız ile düşünür ve konuşur bazen de aldığımız kararlarda duygularımızla hareket ederiz.  Duygularımız, insanı insan yapan en önemli olaydır belki de. Duygu kelimesini incelersek bir nesne, olay ya da kişiler tarafından insanın iç dünyasında uyandırdığı izlenim olarak tanımlanabilir. William James, Bernice Lazarus gibi başarılı psikologlar duygular konusunda birçok bakış açıları geliştirmiştir. Robert Plutchik tarafından ortaya çıkıp, geliştirilen duygu çarkıfeleği de tüm bu açıklamalara ünlü bir örnek olarak ortaya çıkmıştır.

Duyguların kategorize edilmesi, gruplara ayrılması ve bir bütün olarak değerlendirilmesinde Plutchik’ın Duygu Çarkıfeleği‘in payı vardır. Plutchik, duygularımızı 8 temel kategoriye ayırmıştır: sevinç, güven, korku, şaşkınlık, üzüntü, tiksinme, öfke ve beklenti. Daha sonra bu 8 temel duyguyu, 3’lü seviyelere ayırmıştır. Görseldeki çarkıfeleğin her bir yaprağında, her bir duygunun 3 ayrı seviyesini de görebilirsiniz.

Plutchik, Duygu Çarkıfeleği’nin yaprakların aralarında kalan duygular için arada kalınan iki yaprağın birleşiminde sınıflandırma yapmıştır. Plutchik İkililer adını verdiği birleşimlerinden bir örnek verecek olursak; sevinç ve güvenin arasında kalan ise sevgidir.

Plutchik, Duygu Çarkıfeleği’inde 1. Kategoride yer alanlara insani duygular, 2. Kategoride olanlara ise zıt duygular olarak tanımlama yapmıştır.

İnsani Duyguların Anlamı

İyimserlik : Beklenti + Sevinç

Umut : Beklenti + Güven

Kaygı : Beklenti + Korku

Aşk : Sevinç + Güven

Suçluluk : Sevinç + Korku

Haz : Sevinç + Sürpriz

Teslimiyet : Güven + Korku

Merak : Güven + Sürpriz

İçlilik : Güven + Üzüntü

Hayranlık : Korku + Sürpriz

Umutsuzluk : Korku + Üzüntü

Utanç : Korku + Tiksinme

Zıt Duyguların Anlamı

Onaylamama : Sürpriz + Üzüntü

İnanamama : Sürpriz + Tiksinme

Hiddet : Sürpriz + Öfke

Pişmanlık : Üzüntü + Tiksinme

Kıskançlık : Üzüntü + Beklenti

Küçümseme : Tiksinme + Öfke

Kinizm : Tiksinme + Beklenti

Marazilik : Tiksinme + Sevinç

Sinirlilik : Öfke + Beklenti

Kibirlilik : Öfke + Sevinç

Baskınlık : Öfke + Güven

Teori’de; duygular, tüm canlıların bütün evrimsel aşamalarında yer alır. Farklı türlerde ve birbirlerinden farklı olarak gelişirler. Duygular, evrimsel hayatta kalma iç güdüsüne hizmet ederler. 8 temel duygu Her birincil duygunun kutupsal olarak zıttı bulunmaktadır. Benzerlik derecelerine göre duygular değişebilir.

Birçok kişiye göre homo sapiens modern insan demek, bana göre bugünün tanımında modern insanın da ötesinde… Homo sapiens akıllı insan demek, lakin günümüzde bilinen anlamı homo insapiense daha çok uymakta gibi geliyor bana, sadece bilgi birikimiyle kendini ayrıştıran, sevgiden, hoşgörüden, yardımseverlikten yoksun kişilerdir homo insapiensler…

Homo Sapiens, sadece aklının değil duygularının da farkında olan, düşünmek denilen mükemmel sistemi en doğru şekilde kullanabilen, özüyle tanışmış, entellektüel birikimine rağmen mütevazi kalabilmiş, bilgisi ruhunu güzelleştiren, zekasıyla zehirlenmemiş kalpler…

İnsan kendini geliştirip duygularını geliştiremezse kendine ve çevresine zarar verebiliyor. En kötüsü evrensel akıl ile tanışmamış benliğedir. Çünkü gerçek insan, kendindeki mükemmelliği keşfederken başkalarındaki mükemmelliği de görebilen, aklını yüreğine teslim etmiş, kalbi artık ona doğru rehberlik yapan, yaratılışı, evrenselliği anlama algısını kazanmış kişidir. Bu hasletleri  öğrenmediğimiz sürece hiçbirimiz modern zamanların bir homo sapiensi olamayız. 

AKILLI TEKNOLOJİ, BİZLERİ AKILSIZ BIRAKTI…

Duyularımız sınırlı, mesafeleri bir yere kadar görebiliyor, işittiklerimizi belli bir frekansa kadar algılayabiliyoruz. Aklımızla değerlendirmemiz hep biraz eksik. Bilgi bizi insan yapar ya da insanlıktan çıkarır. Seçim yine size kaldı, hangi pencereden bakacak ve hayatı deneyimleyeceksiniz? 

İnsan olarak yaşamımızın çoğunu düşük bilinç seviyesinde davranışlar sergileyerek geçiriyoruz. Genellikle kendimize dair endişeler  taşıyoruz. Kendi başarılarımızı, kendi hayatımızı dar bir çerçevede tanımlıyoruz. Düşük bilinç sahibi olmanın göstergesidir denilebilir. Nörobilimcilerin  bahsettiği ve alt zihin diye adlandırdıkları beynin alt kısımları, bizlere vurulduğunda misilleme yapmayı, başkalarını suçlamayı, hemen yanıt gerektiren soruları bastırmayı, serbest çağrışımlarda başarısız olmayı ve kim olduğumuz, nereye gittiğimiz konusuna takılıp kalmayı öğütler. Oysa nadiren de olsa, bize karşı herhangi bir suçlama veya tehdit olmadığı zamanlarda, belki gece geç saatlerde veya sabah erken saatlerde, bedenimiz ve tutkularımız sakinleştiğinde yüksek zihnimize girebilme ayrıcalığını yakalarız.

Nörobilimciler, bu alana neo-korteks diyor. Yani hayal gücü, empati ve tarafsızlığın merkezi. İşte bu zamanlarda kendi egolarımızı serbest bırakıp, daha az ön yargılı ve daha çok evrensel bakış açısına sahip insanlar oluruz. Böyle zamanlarda zihin kendi çıkarlarının ve ihtiraslarının ötesine geçer.  Başkalarını hayal gücünün kapılarını daha çok aralayarak düşünmeye başlarız. Onlara eleştiriler yöneltmek yerine, davranışlarının ilkel zihinlerin baskısıyla ortaya çıktığını ve bize karşı herhangi bir kasıt içermediğini düşünürüz. Onların huysuzluklarının “kötü niyet” değil, sadece geçmişte aldıkları yaraların semptomları olduğunu görmeye başlarız.

Kuantum fiziğinin anahtar prensiplerinden biri, düşüncelerimizin realite belirlemesidir. 1900’lü yılların başında bunu “çifte yarık” deneyi adı verilen bir deneyle şüphe gölgesinin ötesinde kanıtladılar. Kuantum seviyede enerjinin (parçacıkların) davranışının belirleyici faktörünün gözlemenin farkındalığı olduğunu buldular. Aynı koşullar altındaki elektronlar bazen parçacıklar gibi davranırlar ve diğer zamanlarda dalgalar (formsuz enerji) gibi davranmaya dönerler, çünkü bu tamamen gözlemenin neler olacağı beklentisine bağlıdır. Gözlemenin gerçekleşeceğine inandığı şey her neyse, kuantum alanı bunu yapar. Düşüncelerimizin, duygularımızın, inançlarımızın ve niyetlerimizin enerji alanımıza etkisi, var oluşumuzun her anında içimizdeki ve etrafımızdaki kuantum realiteyi sürekli olarak bilgilendirir.

Kuantum dünyası, nasıl davranacağını bilmek için bir karar vermemizi bekler. Bizler gerçekte, kelimenin tam anlamıyla, yaratım üstatlarıyız. Çünkü tüm olasılıkların alanından neyi tezahür edeceğimize ve forma sokacağımıza karar veririz ve bunu yapma gücümüz ve yeteneğimiz tamamıyla neye inandığımıza ve nasıl hissettiğimize dayanır.