1. Grateful Doe — 20 yıllık kimlik Reddit sayesinde bulundu

1995’te Virginia’da bir otomobil kazası oldu. Araçtaki sürücü öldü, yanındaki genç adam da ağır yaralanmalar nedeniyle hayatını kaybetti.

Sürücü ailesi tarafından teşhis edildi fakat yolcunun kim olduğu yaklaşık 20 yıl boyunca belirlenemedi.

İnternetteki gönüllüler dosyayı yıllarca araştırdı. Websleuths kullanıcıları yüzlerce kayıp kişi kaydını karşılaştırdı. Daha sonra Reddit kullanıcıları da dosyaya yoğunlaştı.

Araştırmacılar sonunda onun Jason Callahan olabileceğini belirledi.

Daha sonra Virginia Medical Examiner ve National Missing and Unidentified Persons System kimliği doğruladı.

Nasıl bulundu?

Kabaca:

Kimliği belirsiz ceset

Eski kayıp kişi kayıtları

Fotoğraflar + fiziksel özellikler

İnternet kullanıcılarının karşılaştırmaları

Jason Callahan şüphesi

Resmî doğrulama

Bu, internet kullanıcılarının bir “cinayet zanlısı” bulmasından ziyade kimliği bilinmeyen bir kişinin kimliğini ortaya çıkarmasına güzel bir örnek.

2.Brittney Gargol — Facebook’taki selfie

2015’te Kanada’nın Saskatoon kentinde 18 yaşındaki Brittney Gargol ölü bulundu.

Cesedin yakınında bir kemer vardı.

Polis soruşturması sırasında Gargol’un arkadaşı Cheyenne Rose Antoine tarafından Facebook’ta paylaşılmış eski bir selfie incelendi.

Fotoğrafta Antoine’ın taktığı kemerin, olay yerinde bulunan kemerle benzer olduğu görüldü. Sosyal medya fotoğrafı böylece soruşturmada önemli bir delile dönüştü.

Antoine daha sonra adam öldürme suçunu kabul etti ve mahkûm edildi.

Buradaki inanılmaz ayrıntı:

Fotoğraf aslında suç delili olarak çekilmemişti.

Sadece:

“Arkadaşımla fotoğraf çektirelim.”

diye paylaşılmış sıradan bir sosyal medya fotoğrafıydı.

Yıllar sonra aynı fotoğraf, olay gecesindeki kıyafetleri ve dolayısıyla soruşturmayı anlamaya yardımcı oldu.

3. Gabby Petito — Tatil videosundaki beyaz minibüs

2021’de Gabby Petito‘nun kaybolması ABD’de büyük bir sosyal medya araştırmasına dönüştü.

İnsanlar onun Instagram paylaşımlarını, seyahat rotasını ve son görüldüğü yerleri incelemeye başladı.

Son derece ilginç bir gelişme ise başka bir turist ailesinin çektiği YouTube videosundan geldi.

Aile, Wyoming’deki Grand Teton bölgesinde gezerken görüntü çekmişti. Videoda Petito’nun seyahat ettiği beyaz karavanın bulunabileceği fark edildi.

Görüntüler yetkililere ulaştırıldı ve daha sonra Petito’nun cesedi karavanın bulunduğu bölgeye yakın bir yerde bulundu.

Burada önemli bir ayrıntı var: Videonun tek başına cinayeti çözdüğünü söylemek doğru olmaz. Görüntü, soruşturmacılara önemli bir zaman ve konum ipucu sağladı.

4. “Don’t F**k With Cats” — İnternet araştırmacıları

Bu vaka internetteki amatör araştırmacıların gücünü ve tehlikesini aynı anda gösteriyor.

2010’ların başında internette hayvanlara yönelik şiddet içeren videolar yayınlayan bir kişinin kimliği araştırılmaya başlandı.

Çevrimiçi kullanıcılar videolardaki:

• oda düzenini,
• mobilyaları,
• elektronik cihazları,
• pencereleri,
• internet kullanıcı adlarını,
• görüntülerin nerede çekildiğine ilişkin ipuçlarını

karşılaştırmaya başladı.

Araştırma sonunda kişinin Luka Magnotta olduğu ortaya çıktı.

Ancak burada da önemli bir ayrım var:

İnternet kullanıcılarının araştırması → polisin resmî soruşturması → uluslararası arama

şeklinde ilerleyen bir süreç vardı.

Yani “Reddit katili yakaladı” şeklinde basitleştirmek doğru olmaz.

5. Websleuths — Binlerce gönüllü tek bir platformda

Burada tek bir cinayetten bahsetmiyoruz.

Websleuths, 1999’dan beri kayıp kişiler, kimliği belirsiz kişiler, cinayetler ve soğuk vakalar üzerine çalışan büyük bir çevrimiçi topluluk. Platform bugün yüz binlerce kullanıcı ve yüz binlerce vaka tartışması içeriyor.

Kullanıcıların yaptığı şey genellikle şöyle:

Polisin yayımladığı bilgi

Eski gazete arşivleri

Kayıp kişi veritabanları

Eski fotoğraflar

Sosyal medya

Haritalar

Kullanıcıların bulduğu yeni bağlantılar

Yetkililere gönderilen ipucu

Bu sistem özellikle kimliği belirlenemeyen kişilerin teşhis edilmesinde işe yarayabiliyor.

6. Ama Boston vakası bunun karanlık tarafını gösteriyor

2013 Boston Maratonu bombalamasından sonra Reddit kullanıcıları internette yayımlanan fotoğrafları incelemeye başladı.

Ama büyük bir hata yapıldı.

Kullanıcılar Sunil Tripathi isimli kayıp üniversite öğrencisini bombacılardan biri olarak yanlış şekilde teşhis etti.

Tripathi aslında saldırıyla hiçbir ilgisi olmayan masum bir kişiydi. Üstelik saldırıdan önce hayatını kaybetmişti. Yanlış iddia sosyal medyada yayıldı ve ailesi ciddi biçimde taciz edildi.

Gerçek şüpheliler daha sonra yetkililer tarafından belirlendi.

Bu nedenle Boston vakası çok önemli bir ders veriyor:

İnternette yüzlerce insanın aynı kişiden şüphelenmesi kanıt değildir.

Bir fotoğraftaki kişinin benzemesi, konumunun uyuşması veya internette bir teorinin çok paylaşılması kişiyi suçlu yapmaz.

Peki internet dedektifleri nasıl çalışıyor?

Aslında kullandıkları yöntemlerin bazıları oldukça basit.

Örneğin bir fotoğraf:

Fotoğrafta:

Bir bina

→ Google/harita görüntülerinde aranıyor.

Bir tabela

→ Eski internet arşivlerinde aranıyor.

Bir araba

→ Model ve plaka özellikleri karşılaştırılıyor.

Bir dağ

→ Coğrafi konum belirleniyor.

Bir kullanıcı adı

→ Aynı kullanıcı adının başka sitelerde kullanılıp kullanılmadığına bakılıyor.

Fotoğrafın kendisi

→ Daha eski nerelerde yayınlandığı araştırılıyor.

Buna genel olarak OSINT — Open Source Intelligence (Açık Kaynak İstihbaratı) deniyor.

En ilginç sonuç

Bu vakalara bakınca aslında internetin suç soruşturmalarındaki gücü biraz farklı görünüyor.

Eskiden:

1 polis → 1 dosya → sınırlı sayıda bilgi

vardı.

Şimdi:

1 soruşturma

Binlerce internet kullanıcısı

Milyonlarca fotoğraf / video / gönderi

Haritalar ve açık veriler

Birbirinden bağımsız insanların bulduğu küçük ipuçları

şeklinde bir yapı ortaya çıkabiliyor.

Fakat aynı sistem yanlış kişiyi suçlamak, özel bilgileri yaymak ve kanıtsız teorileri gerçekmiş gibi göstermek için de kullanılabiliyor. Boston Maratonu vakası bunun en açık örneklerinden biri.

En etkileyici üç örneği ayırırsak:

Grateful Doe: İnternet → kimliği belirsiz kişiye isim kazandırdı.

Brittney Gargol: Sosyal medya fotoğrafı → fiziksel delille bağlantı kurdu.

Boston: İnternet araştırması → yanlış kişiye yöneldi ve ciddi zarar verdi.

Yani internet çok güçlü bir araştırma aracı, ama kendi başına mahkeme veya polis değildir.