M.S. 79’da Vezüv Yanardağı patladı. Pompeii ve Herculaneum saatler içinde kül ve sıcak gaz tabakaları altında kaldı.

İnsanlar yemek yerken, çalışırken ya da kaçmaya çalışırken hayatını kaybetti. Bu yüzden Pompeii, zamanı durmuş bir şehir gibi görünür.

2. Akrotiri – Santorini’nin kayıp uygarlığı

Ege’deki Santorini adasında bulunan Akrotiri, M.Ö. 1600’lerde dev bir volkanik patlamayla kül altında kaldı.

İlginç olan, şehirde çok az insan iskeleti bulunmasıdır; muhtemelen halk patlama öncesinde kaçmayı başardı. Ancak şehir bir anda yaşamdan koptu.

3. Maya şehirlerinin gizemli terk edilişi

Maya uygarlığı tamamen yok olmadı; bugün milyonlarca Maya kökenli insan yaşamaktadır. Ancak Tikal, Copán ve Palenque gibi büyük klasik dönem şehirleri 8. ve 9. yüzyıllarda hızla terk edildi.

Nedenleri arasında:

• Uzun süreli kuraklık,
• Aşırı nüfus,
• Ormansızlaşma,
• Savaşlar,
• Ticaret ağlarının çökmesi

sayılıyor. Bazı şehirler birkaç nesil içinde neredeyse tamamen sessizleşti.

4. Mohenjo-daro – İndus Vadisi’nin sessiz çöküşü

Bugünkü Pakistan’daki Mohenjo-daro, dünyanın en gelişmiş antik şehirlerinden biriydi.

Gelişmiş kanalizasyon sistemi, düzenli sokak planı ve büyük depoları vardı. Fakat yaklaşık M.Ö. 1900’den sonra şehir hızla terk edildi. Yazıları hâlâ tam çözülemediği için neden çöktüğünü kesin olarak bilmiyoruz.

5. Anasazi (Atasal Pueblo) yerleşimleri

ABD’nin güneybatısındaki Mesa Verde ve Chaco Canyon gibi kaya yerleşimleri 12. ve 13. yüzyıllarda ani şekilde boşaldı.

Kuraklık ve toplumsal gerilimler en güçlü açıklamalar olsa da, insanlar neden bu kadar büyük merkezleri bir anda bıraktı sorusu hâlâ tartışılıyor.

6. Cahokia – Kuzey Amerika’nın kayıp metropolü

Bugünkü St. Louis yakınındaki Cahokia, 11. yüzyılda 20–40 bin nüfuslu dev bir şehirdi.

Avrupa’daki birçok şehirden daha büyüktü. Ancak 14. yüzyıla gelindiğinde nüfusun büyük bölümü gitmişti ve şehir neredeyse hayalet kente dönüştü.

7. Roanoke – Kaybolan koloni

Bu bir medeniyet değil ama tarihin en ünlü toplu kayboluşlarından biridir. 1587’de İngiliz yerleşimciler Roanoke Adası’na yerleşti.

Üç yıl sonra geri dönenler koloniyi boş buldu. Geriye yalnızca “CROATOAN” kelimesi kalmıştı. Yerli halklara katılmış olmaları en olası açıklama kabul ediliyor.

Bu tür olayların en ürkütücü yanı şudur: Bir toplumun sokakları, evleri, tapınakları ve pazarları yerinde kalıyor; ama insan sesi bir anda sonsuza kadar kesiliyor.