26 Ağustos’ta Nepal’in Çin/Tibet sınırına yakın Bhote Koshi–Lhende Khola vadisinde devasa bir buz ve kaya kütlesi çöktü. Bu çökme nehre büyük miktarda su, kaya, buz ve çamur taşıdı. Ardından nehir seviyesi çok kısa sürede yaklaşık 9 metre yükseldi ve dev bir sel vadiden aşağı aktı.

İlk haberlerde deprem ihtimali konuşuldu, ancak sonraki jeolojik değerlendirmeler olayın esas tetikleyicisinin buzul çökmesi/ice avalanche olduğunu gösteriyor.

Ölü ve kayıp sayısı ?

Şu anda operasyonun 4. günündeyiz. Yayımlanan son duruma göre:

Nepal 626 kişi öldü, Tibet 7 kişi öldü, Toplam 633 ölüm.

Ayrıca yaklaşık 3.000 kişi hâlâ kayıp olarak bildiriliyor.

Nepal’de 3.700’den fazla kişi kurtarılmış durumda. Ancak özellikle hidroelektrik santral sahaları ve ulaşılması zor vadilerde hâlâ çok sayıda insanın mahsur kalmış olabileceği düşünülüyor.

Bu rakamların yine değişmesi çok muhtemel.

En korkunç tarafı: insanlar kaçamadan sel geldi

Sel sıradan bir nehir taşması gibi gelişmedi. Buzul/dağ kütlesinin çökmesiyle su ve kaya-çamur karışımı çok kısa sürede vadinin içine hücum etti.

Evler, yollar, köprüler ve sınır tesisleri sular altında kaldı. Önemli altyapıların yanı sıra Nepal’in hidroelektrik kapasitesinin %12’sinden fazlasını oluşturan bazı santraller de ciddi şekilde zarar gördü.

Yalnızca ilk aşamadaki hasarda 19 köprü ve yaklaşık 40 km yolun yok olduğunu bildiriyor.

Neden bu kadar çok yabancı turist kayıp?

Bölge yalnızca yerleşim alanı değil. Aynı zamanda Tibet’e giden hac ve turizm rotalarının önemli bir geçiş noktası.

Özellikle Kailash Mansarovar bölgesine giden hacılar olay sırasında bölgede bulunuyordu. Kayıplar arasında Hindistan, ABD, İngiltere, Avustralya ve Kanada vatandaşları da bulunuyor.

Bu nedenle ilk günlerde “yüzlerce turist kayıp” şeklinde haberler çıktı.

Bir başka tehlike daha var

Asıl selin ardından daha büyük bir risk ortaya çıktı: çöken kaya, buz ve toprak bazı bölgelerde doğal barajlar/göller oluşturdu.

Bu göllerin birinin taşması durumunda ikinci bir ani sel meydana gelebileceği konusunda yetkililer uyarıyor. Kurtarma çalışmalarının bir bölümünün de bu nedenle geçici olarak aksadığı bildirildi.

Neyse ki son değerlendirmelerde söz konusu göllerden birinin su seviyesinin düşmeye başladığına dair işaretler var; ancak tehlike tamamen ortadan kalkmış değil.

Peki bunun iklim değişikliğiyle ilgisi var mı?

Muhtemelen önemli bir bağlantı var, ama “iklim değişikliği bu tek olaya kesin olarak sebep oldu” demek için erken.

Himalayalar dünyanın en hızlı ısınan bölgelerinden biri. Sıcaklıkların yükselmesi:

buzulların erimesi → yamaçların ve permafrostun zayıflaması → kaya/buz çökmesi riskinin artması → ani sel ve buzul gölü taşkınlarının artması

şeklinde bir zincir oluşturabiliyor.

Bilim insanları da Himalayalar’da buzulların geri çekilmesi, kaya stabilitesinin bozulması ve permafrost çözülmesinin bu tür olayların riskini artırdığını belirtiyor.

Şu anda Nepal’de durum ne?

Kısaca:

Büyük bir insani kriz devam ediyor.
Kurtarma ekipleri hâlâ kayıpları arıyor.
Binlerce insanın acil yardıma ihtiyacı var.
Yollar ve köprüler yok olduğu için bazı bölgelere ulaşmak çok zor.
Yeni taşkın riski tamamen bitmiş değil.
Nepal hükümeti yeniden inşa maliyetini yaklaşık 4–5 milyar dolar olarak tahmin ediyor. Bu, ülke ekonomisinin yaklaşık %10’una denk geliyor.

Kızılhaç da 90 binden fazla kişinin doğrudan etkilendiğini ve acil insani yardım gerektiğini bildiriyor.

Özetle: Nepal’de olan şey bir “siyasi kriz” değil; şu anda ülkeyi özellikle kuzeydeki Himalaya sınır bölgesinde vuran olağanüstü büyüklükte bir buzul kaynaklı sel/heyelan felaketi. Felaket Nepal’den Tibet’e kadar uzandı ve ölü-kayıp sayısı hâlâ yükseliyor.