İletişim deyince akla bir sürü farklı tanım gelir fakat Türk Dil Kurumu iletişimi duygu ve düşüncelerin, akla uygun şekilde başkalarına aktarılması, bildirim ve haberleşme olarak tanımlamaktadır.

Bu doğrultuda elbette iletişim sadece duygu ve düşüncelerin aktarımından ibaret diyemeyiz. İletişim anne karnında başlar ve devam eder. İlk iletişimi annemizle kurarız o bizi anlar ve bizimle bir etkileşime girer bu da bize şunu gösterir iletişim sadece sözlüklerle yapılan bir eylem değildir. İletişim farklı biçimlerde de karşımıza çıkabilir.

• İletişim ve Sözcükler 

İletişim en düz haliyle iki veya daha fazla bireyin sözcükler yardımıyla duygu ve düşüncelerini aktarması olarak çıkmıştı karşımıza. Duygu ve düşünceler sadece sözcüklerle aktarılabilecek kadar basit kavramlar mıdır peki ? Her duygu ve düşünce bazen kelimelerle çıkmaz karşımıza bazen bir bakış bazen ufacık bir davranış karşımızdaki insana bizim hakkımızda bilgi verebilir, peki buna iletişim diyebilir miyiz ? Elbette.

İletişim için sadece dil yeterli değildir. İletişim her yer ve her şeydedir. İnsan vücudu başlı başına iletişimin kendisidir. Kendimizi anlatabilmek sadece dil ile mümkün olsaydı en iyi konuşanlar hiç anlaşılma sorunu çekmezlerdi diyebiliriz.

• Beden Dili Nedir ?

Beden dili, bir sözsüz iletişim biçimidir. Beden dili insanın bedeni vasıtasıyla hislerini, fikirlerini karşı tarafa doğru ve anlaşılır bir şekilde iletmesidir.

İlk çağlardan beri insanlar iletişim ihtiyacı içerisinde olmuşlardır. Beden dili yardımıyla iletişim ihtiyaçlarını karşılamışlardır bu bağlamda insanların ilk dili beden dilidir diyebiliriz.

• Beden Dili Neden Önemlidir ?

Beden dili, bireylerin karşı tarafa anlatmak istediklerini daha zengin ve anlamı kuvvetlendirmek için kullandıkları önemli bir araçtır.

Bazen anlatmak istediğimizle karşı tarafa aktarılan arasında fark olabilir, bu durumda tabii ki bir çok etken vardır fakat en büyüğü anlatmak istediğimizi ifade etmemizdeki eksikliklerden doğar. Sadece sözcüklerle yapılan bir uyarı ile beden dilinin de içinde olduğu bir anlatım arasında oldukça fark vardır. İnsanlar sadece işitsel varlıklar değillerdir aynı zamanda görsel yetilerini de etrafı anlamlandırmak için çok sık kullanır. Anlatmak istediğimizi sadece sözlerle yapmak karşı tarafta istediğimiz etkiyi yaratmayabilir fakat bu noktada uyarımızı jest ve mimiklerle, kol ve ellerle desteklediğimizde karşı tarafın aklında farklı bir etki bırakmış ve anlatılmak istenen daha doğru bir şekilde karşı tarafa geçmiş olur.

Beden dili hayatımızın bir çok noktasında sözlü iletişimin bir destekleyicisi olmuştur, hatta bazen sözcüklere gerek kalmamış sadece beden dilimizle kendimizi anlatmışızdır.  Küçük yaşta dahi dilimizi kullanmayı bilmezken beden dilini keşfetmiş ve bu şekilde iletişim kurabilmeyi öğrenmişizdir.

Sözlü iletişim beden dilini, beden dili sözlü iletişimi destekler, tek başlarına iletişim için yeterli gibi gözükse de iletişim sadece kişinin anlatmak istediğini karşı tarafa anlatıp o noktada bırakıp gittiği bir olgu değildir. Yetersiz bir iletişim insan ilişkileri için ne yazık ki pek sağlıklı değildir. İnsan anlaşılmak ister ve iletişimin sürmesini bekler. Doğru bir anlatım, doğru bir iletişimi doğurur.

Birine kızgın olduğumuzu varsayalım sadece sözcüklerle ben sana kızgınım dediğimizi ve uyarımızı yaptığımızı düşünelim yalın bir yüz ifadesi hayal edelim. Bu noktada karşı tarafta bir düşünce oluştu evet bana kızgın diyebilir fakat havada kalmış bir düşünce olarak çıkabilir karşımıza. Kızgın olduğunu söylüyor fakat hiç kızgın durmuyor ? acaba şaka mı yapıyor ? bu tarz sorularla algıladığını doldurmaya çalışır kişi, oysa kaşlar çatık, el işaret parmağı kalkmış ileri geri sallanıyor ve hızlı bir soluk alıp verme bir ileri bir geri yürüyüş mevcut bu durumda karşı tarafla sözlü bir iletişim daha kurulmadan beden dilimiz kızgın olduğumuzu gösterir. Bu sayede sözsüz bir iletişimi de başlatmış oluruz.

Daha önce de bahsetmiştik bireyler anlaşılmak ister bunu da etkili bir iletişimle yapabilirler beden dili ile desteklenmiş bir iletişim sayesinde bireyler daha az anlaşılmama kaygısı güderler daha pozitif bir iletişim içerisinde olurlar. Yani bu noktada ne söylediğimiz değil nasıl söylediğimiz önemlidir. Etkili bir iletişim beraberinde sağlıklı bireyler doğurur.

Beden dilini iyi kullanmak bizi başarıya götürecek en önemli etkenlerden de birisidir. Örneğin beden dilini iyi kullanan bir pazarlamacının ikna kabiliyeti yüksektir. Etkili bir hitabette beden dili önemli bir rol oynar. Kısacası beden dili hayatımızın her anında insan ilişkilerimizi geliştirici bir öneme sahiptir.

Karşımızdaki kişi; yaşadıklarından hiçbir şekilde memnun olmayan, sürekli başkalarını eleştiren, kendinde kusur aramak yerine diğerlerini suçlayan biri olsun. Şimdi bu duruma kendinizi onun yerine koyarak bakınız. Karşınızdaki kişinin yaşadıkları, birikimi, sosyal ve kültürel altyapısı, kavrayışı sizinkinden farklı bir bakış açısına sahip olsun. Onun penceresinden bakmak ve onun gibi düşünmek ne kadar mümkün ve doğru olabilir?

Eğer empati anlayışını sürdürürsek karşımızdaki kişiyi dinleyip ona hak veririz ama karşımızdaki kişiyi anlamak için kendimizi onun yerine koymak yerine farklı bir açıdan bakmak daha iyi olacaktır. Önemli olan da bu bakış açısını kurabilmektir. Ancak o zaman karşımızdakini anlamak mümkün olacaktır. Oysa tavsiye edilen empatide kişinin kendisini onun yerine koyması,  konuyu bu şekilde çözmeye çalışması, o sorunun çözülmesine yeterli olmayacak, tersine o sorunun ertelenmesine ve gecikmesine sebep olacaktır.

Sağlıklı bir iletişimin kurulması için sempati ve antipati üzerinde de durulması gerekmektedir. Bu iki kelimenin ortak yönü “Pathos”tur. Grekçe’den gelen bu kelimenin anlamı şu şekilde açıklanır: Duygulandırma yeteneği, acı çekmek, hissetmek, dayanmak, duyular, cefa veya sefa, sabır anlamına gelir. Antipati; bir duygunun karşısında olmak anlamını içerir. Sempati ise; aynı duygunun içinde olmak anlamındadır. Bizim dışımızda kişilerin veya nesnelerin bizde yarattığı etkiyi sempatik duygular olarak algılarız.  Duygularımızı harekete geçiren durumlar,  bedenimizde serotonin, dopamin vb. mutluluk kimyasallarının salgılanmasına sebep olur. Buradan sevimli, sıcak, cana yakın gibi duygulara ulaşırız.

İlk kez gördüğümüz bir kişiyle kurduğumuz ilişki, hem bizim hem de karşımızdaki kişinin genel karakteristik özellikleri olmak üzere o ana özgü davranışları sonucunda oluşan duyguların hoşumuza gitmesi, ilgimizi çekmesi sempatiyi uyandırır. Ancak nedense oldukça coşkulu başlayan ilişki kısa süre sonra tersine dönmeye hatta ilişki rahatsızlık vermeye başlar ve hemen yerini antipatiye bırakır!

Sempati ve antipati duyuları birbirine bağlı hareket eder. Aynı şeylere farklı zamanlarda farklı tepkiler verilmesinin anlaşılmaması da bu duygu değişikliklerine bağlıdır.  Yaptığınız güzellikler göreviniz olurken, en ufak bir eksikliğinizde sizi düşmanı olarak görebilir.

Sempatik ya da antipatik davranışlarımızın nedenlerini bilmek bizi empatiye doğru götürür. Sempatik veya antipatik duygularımızın dışında değerlendirebildiğimiz farklı bir bilince ise sağduyu ile ulaşmak mümkündür.  Sağduyu; akla uygun yargılar verme yeteneği, akl-ı selîm, hiss-i selîm. Doğru ile yanlışı birbirinden ayırma ve doğru yargılama gücüdür. Dolayısıyla sağduyuda bence, bana göre, sence, sana göresi yoktur, “olması gereken” vardır. O halde kendimizi başkasının yerine koyarak olayları değerlendirmemiz doğru bir bakış açısına taşımaya yeterli değildir.

EMPATİ+SEMPATİ+ANTİPATİ=SAĞDUYU

Sağduyu en az üç zamanlıdır. Geçmiş, şimdi ve geleceği barındırır. Sağduyuda ne sempatideki pozitiflik ne antipatideki negatiflik ne de empatideki duygudaşlık yoktur. Sağduyu hepsini kapsar fakat tek başına bir taraf değildir. Duygularımızın davranış üzerinden yansımalarının tek bir yönde olmadığından emin olmamız önemlidir. Görmek istediğimiz şekilde mi, yoksa olduğu gibi mi bakmakta olduğumuzun cevabından emin olmak durumundayız.  Aksi halde empatinin empozesi sorunların giderilmesinde yeterli olmayacaktır. 

Sağduyu iletişimdeki problemlerin çözümündeki en etkili yöntem olacaktır. Karşımızdaki kişiyi anlamak adına onun doğrularını kabul etmek problemleri çözmeyecek, erteleyecektir. Sağduyu aklın mantığında yapmamız gerekeni doğru olanı sağlayacaktır.