Aslında ikisinin de sebebi aynı olay: Güneş ışığının atmosferde saçılması.

Önce Güneş ışığına bakalım

Güneş’ten gelen ışık bize beyaz görünür ama aslında birçok renkten oluşur:

Kırmızı, turuncu, sarı, yeşil, mavi, mor.

Bu renklerin dalga boyları farklıdır. Mavi ve morun dalga boyu daha kısa, kırmızınınki ise daha uzundur.

1. Gökyüzü neden mavi?

Güneş ışığı atmosfere girdiğinde, havadaki azot ve oksijen molekülleriyle karşılaşır.

Bu moleküller ışığın yönünü değiştirir.

Ve burada çok önemli bir şey olur:

Mavi ışık, kırmızı ışıktan çok daha fazla saçılır.

Yani mavi ışık Güneş’ten doğrudan gözümüze gelmek yerine atmosferde farklı yönlere dağıtılır. Bu nedenle başımızı gökyüzünün herhangi bir yerine çevirdiğimizde, gözümüze her yönden saçılmış mavi ışık gelir.

Sonuç: Gökyüzünü mavi görürüz.

2. Günbatımında neden kırmızı oluyor?

İşte işin en güzel kısmı burada.

Öğle vakti Güneş gökyüzünde yukarıdadır.

Güneş tepede → ışığın atmosferde katettiği yol daha kısa

Ama Güneş ufka yaklaştığında:

Güneş ufukta → ışığın atmosferde katettiği yol çok daha uzun

Bu uzun yolculuk sırasında mavi ve mor ışığın büyük bölümü farklı yönlere saçılır.

Geriye gözümüze ulaşma ihtimali daha yüksek olan:

Sarı
Turuncu
Kırmızı

ışık kalır.

Bu yüzden Güneş ve çevresindeki gökyüzü turuncu-kırmızı görünür.

Peki bazı günbatımları neden aşırı kırmızı?

Atmosferdeki toz, duman, aerosoller ve bazı hava parçacıkları günbatımının renklerini daha da değiştirebilir.

Bu nedenle:

Volkanik patlamalar sonrasında
Tozlu havalarda
Aerosol kirliliğinin arttığı durumlarda

çok yoğun turuncu, pembe veya kırmızı günbatımları görülebilir.

Ama küçük bir düzeltme önemli:

Kırmızı günbatımının temel nedeni kirlilik değil; Güneş ışığının atmosferde uzun bir yol kat etmesi ve kısa dalga boylarının daha fazla saçılmasıdır. Toz ve aerosoller renkleri güçlendirebilir veya değiştirebilir.

Bulutlar neden günbatımında turuncu oluyor?

Bulutların kendisi günbatımının kaynağı değil.

Bulutlardaki su damlacıkları Güneş ışığını farklı renklerde oldukça geniş biçimde saçar.

Günbatımında Güneş’ten gelen ışık zaten daha turuncu-kırmızı ağırlıklı hale geldiği için bulutlar bu ışığı yansıtır.

Bu yüzden: altın, turuncu, pembe ve kırmızı bulutlar görürüz.

Çok ilginç bir gerçek: Uzaydan gökyüzü neden siyah?

Çünkü uzayda atmosfer yok denecek kadar azdır.

Dünya’da:

Güneş ışığı + atmosfer → saçılma → mavi gökyüzü

Ay’da ise atmosfer son derece ince olduğu için ışığı dağıtacak yeterli molekül yoktur.

Bu nedenle Ay’da Güneş doğrudan aydınlatıyor olsa bile gökyüzü siyah görünür.

Tek cümlelik özet

Gündüz:
atmosfer → mavi ışık çok saçılır → mavi gökyüzü

Günbatımı:
ışık daha uzun atmosfer yolundan geçer → mavi daha çok saçılır → kırmızı/turuncu ışık gözümüze ulaşır.

Ve bütün olayın adı:

Rayleigh saçılması

 

En güzel tarafı da şu: Gökyüzünün maviliği ve günbatımının kırmızılığı aslında aynı fizik kuralının iki farklı sonucu.