Telefonunu eline alıp yalnızca birkaç dakika haber okumak istediğini düşün. Bir deprem haberi görüyorsun, ardından ekonomik krizle ilgili bir paylaşım, sonra savaş görüntüleri… Her haberden sonra biraz daha aşağı kaydırıyorsun. Üstelik okudukların seni huzursuz etmesine rağmen devam ediyorsun.
İşte bu davranışa doomscrolling deniyor.
Doomscrolling, kişinin olumsuz, korkutucu veya endişe verici haberleri dijital platformlarda tekrar tekrar tüketmesi ve çoğu zaman bunu bırakmakta zorlanmasıdır. Türkçede bunu “kötü haberlerin içinde kaybolmak” şeklinde de düşünebiliriz.
Kötü haberleri neden izlemeyi bırakamıyoruz?
1. Beynimiz tehlikeleri fark etmeye çalışır
İnsan beyni tehdit oluşturabilecek bilgileri önemsemeye yatkındır. Kötü bir haber gördüğümüzde “Başka ne oldu?” veya “Beni de etkiler mi?” diye düşünmeye başlayabiliriz.
2. Belirsizliği ortadan kaldırmak isteriz
Daha fazla haber okursak olayları anlayabileceğimizi ve kendimizi hazırlayabileceğimizi düşünürüz. Fakat her yeni haber yeni sorular doğurabilir. Böylece bilgi arayışı hiç bitmeyen bir döngüye dönüşür.
3. Sosyal medya akışları devam etmeye teşvik eder
Sonsuz kaydırma, otomatik oynatma ve bildirimler bir sonraki içeriğe geçmeyi kolaylaştırır. Ne zaman duracağımıza kendimiz karar vermek zorunda kalırız.
4. Kaygı, yeniden haber aramaya yol açabilir
Endişelendiğimiz için haberleri kontrol ederiz; okuduklarımız daha fazla endişe yaratır ve tekrar kontrol etme ihtiyacı hissederiz. Bu döngü herkes için aynı şekilde işlemez, ancak doomscrolling’in önemli mekanizmalarından biridir.
Doomscrolling bizi nasıl etkiler?
-
Stres ve kaygı: Dünyada olup bitenler hakkında sürekli tetikte hissetmek.
-
Uyku sorunları: Özellikle yatmadan önce haber okumak nedeniyle zihnin sakinleşmekte zorlanması.
-
Odaklanma güçlüğü: İşe, derslere veya günlük yaşama geri dönmekte zorlanmak.
-
Duygusal yorgunluk: Bir süre sonra haberlerin yarattığı çaresizlik ve bunalmışlık hissi.
Burada önemli bir ayrım var: Haberleri takip etmek tek başına zararlı değildir. Sorun, tüketimin kontrol edilmesinin zorlaşması ve günlük yaşamı olumsuz etkilemeye başlamasıdır.
Bu döngüyü nasıl kırabiliriz?
Haber okumaya zaman sınırı koy
Gün içinde belirli zamanlarda haberleri kontrol et. Her boşlukta uygulamaları açmak yerine bilinçli bir rutin oluştur.
Bildirimleri azalt
Acil olmayan haber bildirimlerini kapat. Böylece her bildirimde yeniden haber akışına girme ihtimalin azalır.
Haberlerden sonra başka bir aktiviteye geç
Kısa bir yürüyüş, kitap okumak, müzik dinlemek veya biriyle konuşmak dikkatini ekrandan uzaklaştırabilir.
Güvenilir kaynakları tercih et
Aynı olayı onlarca hesaptan takip etmek yerine doğrulanmış kaynaklardan yeterli bilgi edin. Tekrarlanan ve doğrulanmamış içeriklerden uzak dur.
Kendine sorabileceğin küçük bir soru
Bir sonraki kötü haberi okurken dur ve şunu düşün:
“Bu haberi okumaya devam etmek bana gerçekten yeni bir bilgi mi kazandırıyor, yoksa yalnızca kaygımı mı artırıyor?”
Bu soru, otomatik olarak kaydırmaya devam etmek yerine bilinçli bir seçim yapmana yardımcı olabilir.
Sonuç: Dünyadan haberdar olmak ile kötü haberlerin içinde kaybolmak aynı şey değil
Doomscrolling’in temelinde yalnızca merak değil; tehlikeleri anlama, belirsizliği azaltma ve kontrol hissini koruma isteği de bulunabilir. Ancak daha fazla haber tüketmek her zaman daha fazla kontrol sahibi olduğumuz anlamına gelmez.
Her gelişmeyi anında öğrenmek zorunda değilsin. Bilgilenmek için kendine sınırlar koymak, dünyada olup bitenlerden haberdar olurken zihinsel dengeni de korumana yardımcı olabilir.