Bu yazıda, kitap okumaya yeni başlayanlar için hem yol gösterici bilgiler hem de ilk okuma deneyimini keyifli hale getirecek 10 kitap önerisi bulacaksınız.

Küçük Prens – Yazar: Antoine de Saint-Exupéry

Hikâye, farklı gezegenleri dolaşan Küçük Prens’in bir pilotla karşılaşmasıyla başlar. Kitap boyunca dostluk, sevgi, sorumluluk ve hayatın gerçek anlamı sade bir anlatımla aktarılır. Masalsı bir dili olmasına rağmen her yaştan okuyucuya hitap eden derin mesajlar içerir. Kısa bölümleri sayesinde kitap okumaya yeni başlayanlar için oldukça uygundur.

Simyacı – Yazar: Paulo Coelho

Roman, Endülüslü bir çobanın gördüğü bir rüyanın peşinden gitmesiyle başlayan yolculuğunu konu alır. Kahramanımız bu süreçte hayallerinin değerini, korkularıyla yüzleşmeyi ve kendi kaderini bulmayı öğrenir. Akıcı dili ve sade anlatımıyla okuyucuyu yormadan ilham veren bir hikâye sunar.

Hayvan Çiftliği – Yazar: George Orwell

Bir çiftlikte hayvanların insanlara karşı ayaklanmasıyla başlayan hikâye, zamanla yeni bir yönetim düzeninin doğuşunu anlatır. Başlangıçta eşitlik vaadiyle kurulan sistem, giderek baskıcı bir rejime dönüşür. Sade dili sayesinde kolay okunur; ancak anlattığı olaylar derin anlamlar taşır.

Şeker Portakalı – Yazar: José Mauro de Vasconcelos

Kitap, yoksul bir ailenin çocuğu olan Zezé’nin hayal gücüyle ayakta kalmaya çalıştığı dünyasını anlatır. Küçük yaşta yaşadığı acılar, dostluklar ve hayaller okuyucuyu duygusal bir yolculuğa çıkarır. Akıcı anlatımı ve sıcak diliyle özellikle yeni başlayan okuyucular için etkileyici bir ilk deneyim sunar.

Martı – Yazar: Richard Bach

Jonathan Livingston adlı bir martının sıradan yaşamı reddedip daha özgür bir hayat arayışını konu alır. Diğerlerinden farklı olmanın bedelini ve hayallerin peşinden gitmenin önemini anlatır. Kısa ama anlam yüklü bölümleriyle hızlı okunabilen, düşündürücü bir kitaptır.

Bülbülü Öldürmek – Yazar: Harper Lee

Hikâye, küçük bir kasabada yaşanan adaletsizlikleri bir çocuğun gözünden aktarır. Irkçılık, vicdan ve adalet kavramları sade ama etkileyici bir dille işlenir. Uzun bir roman olmasına rağmen sürükleyici anlatımı sayesinde okuru içine çeker.

İnsan Ne İle Yaşar? – Yazar: Lev Tolstoy

Tolstoy’un kısa hikâyelerinden oluşan bu eser, insanın hayatta gerçekten neye ihtiyaç duyduğunu sorgular. Sevgi, merhamet ve paylaşma gibi değerler ön plandadır. Kısa bölümlerden oluşması sayesinde okuma alışkanlığı kazanmak isteyenler için idealdir.

Kafes – Yazar: Josh Malerman

Hikâye karanlık bir gelecekte geçmektedir. Gözle görülmeyen yaratıklar insanlarla göz temasına girdiklerinde insanlar ya kör olmakta ya da hayatlarını kaybetmektedir. Bu yüzden hayatta kalan az sayıdaki insan, evlerini tamamen kapatarak dış dünyayla bağlantıyı kesmek zorunda kalır. Kitap, bir anne ve iki çocuğunun güvenli bir yere ulaşmak için çıktıkları zorlu yolculuğu sade ve gerilim dolu bir anlatımla aktarır.

Trendeki Kız – Yazar: Paula Hawkins

Roman, her gün aynı trene binen bir kadının, pencereden izlediği hayatların bir gün bir cinayetle kesişmesini konu alır. Olaylar iki farklı karakterin ağzından anlatılarak ilerler. Bu anlatım tarzı, okuyucuyu sürekli merakta bırakır ve hikâyeyi daha sürükleyici hale getirir.

Süleyman’ın Anahtarı – Yazar: José Rodrigues dos Santos

Tarih, din ve gizem temalarını bir araya getiren bu romanda, eski sırların peşine düşen bir profesörün hikâyesi anlatılır. Bilimsel gerçeklerle kurgunun iç içe geçtiği eser, okuyucuyu hem düşündüren hem de temposunu hiç düşürmeyen bir macera sunar.

Friedrich Nietzsche, 19. yüzyılda nihilizmi öne çıkaran önemli bir filozoftur. Ona göre, insanlar artık geleneksel dini değerlere olan inançlarını kaybetmiştir ve bu, nihilizmin temelinde yer alan değerlerin sorgulanmasına neden açar. Nietzsche, insanların yaşadığı her şeyi olduğu gibi kabul etmeleri gerektiğini ve kaderlerini sevmeleri gerektiğini savunur.

Nihilizm, metafizik ve epistemik olmak üzere iki ana kategoriye ayrılır. Metafizik nihilizm, varlık ve gerçekliğin aslında var olmadığına veya anlamsız olduğuna inanır. Epistemik nihilizm ise, bilgi ve bilginin güvenilirliği hakkında şüpheye düşer ve bilginin nesnel olduğuna inanmaz.

Nihilizm, hayatın anlamı ve değeri konusunda büyük bir sorgulamayı beraberinde getirir. İnsanlar, hayatın anlamsızlığı karşısında farklı tepkiler verirler. Ve genel olarak insanlar da bu düşünceden umutsuzluğa kapılır.

Nihilizm, insanın varoluşsal soruları ve değerlerini sorgulayan önemli bir felsefi düşünce sistemidir. Her ne kadar nihilizm, hayatın anlamı ve değeri konusunda belirsizliklere yol açsa da, felsefi düşünce dünyasında önemli bir yer tutar.

Hepimiz duygularımızla hayata başlar ve sürdürürüz. Hayatımızın hemen hemen her anında duygularımız ile düşünür ve konuşur bazen de aldığımız kararlarda duygularımızla hareket ederiz.  Duygularımız, insanı insan yapan en önemli olaydır belki de. Duygu kelimesini incelersek bir nesne, olay ya da kişiler tarafından insanın iç dünyasında uyandırdığı izlenim olarak tanımlanabilir. William James, Bernice Lazarus gibi başarılı psikologlar duygular konusunda birçok bakış açıları geliştirmiştir. Robert Plutchik tarafından ortaya çıkıp, geliştirilen duygu çarkıfeleği de tüm bu açıklamalara ünlü bir örnek olarak ortaya çıkmıştır.

Duyguların kategorize edilmesi, gruplara ayrılması ve bir bütün olarak değerlendirilmesinde Plutchik’ın Duygu Çarkıfeleği‘in payı vardır. Plutchik, duygularımızı 8 temel kategoriye ayırmıştır: sevinç, güven, korku, şaşkınlık, üzüntü, tiksinme, öfke ve beklenti. Daha sonra bu 8 temel duyguyu, 3’lü seviyelere ayırmıştır. Görseldeki çarkıfeleğin her bir yaprağında, her bir duygunun 3 ayrı seviyesini de görebilirsiniz.

Plutchik, Duygu Çarkıfeleği’nin yaprakların aralarında kalan duygular için arada kalınan iki yaprağın birleşiminde sınıflandırma yapmıştır. Plutchik İkililer adını verdiği birleşimlerinden bir örnek verecek olursak; sevinç ve güvenin arasında kalan ise sevgidir.

Plutchik, Duygu Çarkıfeleği’inde 1. Kategoride yer alanlara insani duygular, 2. Kategoride olanlara ise zıt duygular olarak tanımlama yapmıştır.

İnsani Duyguların Anlamı

İyimserlik : Beklenti + Sevinç

Umut : Beklenti + Güven

Kaygı : Beklenti + Korku

Aşk : Sevinç + Güven

Suçluluk : Sevinç + Korku

Haz : Sevinç + Sürpriz

Teslimiyet : Güven + Korku

Merak : Güven + Sürpriz

İçlilik : Güven + Üzüntü

Hayranlık : Korku + Sürpriz

Umutsuzluk : Korku + Üzüntü

Utanç : Korku + Tiksinme

Zıt Duyguların Anlamı

Onaylamama : Sürpriz + Üzüntü

İnanamama : Sürpriz + Tiksinme

Hiddet : Sürpriz + Öfke

Pişmanlık : Üzüntü + Tiksinme

Kıskançlık : Üzüntü + Beklenti

Küçümseme : Tiksinme + Öfke

Kinizm : Tiksinme + Beklenti

Marazilik : Tiksinme + Sevinç

Sinirlilik : Öfke + Beklenti

Kibirlilik : Öfke + Sevinç

Baskınlık : Öfke + Güven

Teori’de; duygular, tüm canlıların bütün evrimsel aşamalarında yer alır. Farklı türlerde ve birbirlerinden farklı olarak gelişirler. Duygular, evrimsel hayatta kalma iç güdüsüne hizmet ederler. 8 temel duygu Her birincil duygunun kutupsal olarak zıttı bulunmaktadır. Benzerlik derecelerine göre duygular değişebilir.

İnsanlar ben kaynaklı hareket ettiğinde başkası için kötüyü ortaya çıkarabiliyor. İyilik bir eylem içermez ama kötülük içerir. Çeşitli kötülükler vardır ve bunlar sürekli artmaktadır. Bu kadar güzelliğin içinde kötüyü nasıl buluyoruz, yapıyoruz? Kötü olmakla ilgili çeşitli yaklaşımlar mevcuttur.  Jane Austen, kötülüğün başkasını görememek olduğunu söyler. Görmeyince empati de yapılamaz. Başkasını anlamayan, onun sınırlarını işgal edebilir. Empati yapamamak aslında bencilliktir. Ben merkezinde pragmatist davranışlarıyla kötülüğe ulaşır. John Locke’a göre insan zihni boş bir levhadır (Tabula rasa). İnsan dünyaya boş bir zihinle gelir ve öğrenilmiş bilgilerle düşüncelerini oluşturur ve ona göre davranır. İyilik ve kötülüğü de sonradan öğrendiğimizi düşünüyorum. Duyularımızla algıladıklarımızı öğreniyoruz. Okuduğumuz kitaplar, izlediğimiz filmler, gözlemlerimiz, diğerlerinin davranışlarına karşı hissettiklerimiz, hayat koşullarımız, azınlıkta olmama iç güdüsü, dışlanma korkusu, güçlüye itaat, iyi veya kötü olmamızı belirliyor. Kendini geliştirmeye adamış, öğrenmeye aç kişilerin kötülükten biraz daha uzaklaştığını düşünsem de kötülüğün niteliğini bilmemekle beraber, iyiliği ne kadar fazla barındırıyor olursa olsun iyiliğin olduğu her yerde kötülüğün de olduğunu düşünüyorum. Shakespeare iyiliği bir algı olarak görür. Çevresel koşullar da algımızı oluşturur. Bunu Milgram deneyinde de görüyoruz. Milgram Deneyi, insanların erk sahibi bir kişi veya kurumun isteklerine, kendi vicdani değerleriyle çelişmesine rağmen itaat etmeye ne ölçüde istekli olduklarını ölçme amacını güden bir deneyler dizisinin genel adıdır. Deneyin kilit noktası, deneklerin şahsi vicdanlarıyla çelişen unsurların varlığına karşı otoriteye nasıl boyun eğdiklerini gösterebilmektir. Deney içerisinde üç kişi bulunmaktadır: denek, işbirlikçi ve araştırmacı. Araştırmacı, otoriteyi temsil etmektedir ve emirleri veren taraftır. Denek, öğretmeni temsil etmektedir ve otoriteden gelen emirleri uygulayan konumundadır. İşbirlikçi ise öğrenci rolündedir ve öğretmenden gelen uyarılara maruz kalan taraftır. Burada, “işbirlikçi” denmektedir, çünkü esasında öğrenci konumunda olacak kişi, deneyi düzenleyen araştırmacı tarafından önceden bilgilendirilmiştir ve rol yapacaktır, aslında gerçek elektrik akımı verilmesi söz konusu değildir. Ancak bunu denek bilmez. Denek işbirlikçiye soru sormaktadır ve her yanlış cevabında elektrik akımını arttırarak şok vermektedir. Milgram’ın ilk deney dizisinde öndeneklerin %65’inin (40 öndenekten 26’sının) deneydeki en yüksek gerilim olan 450 voltu, her ne kadar epey huzursuzluk hissetmiş olsalar da  uyguladıkları görüldü.  Kötülüğün her an içerisinde bulunabiliriz. Gerekli koşullar sağlandığında, itaat iç güdüsüyle koşullar yerine geldiğinde çoğu insan kötü olabiliyor. Burada da empati kavramı yine karşımıza çıkıyor. Eğer elektrik verilen kişinin yerine kendini koyabilseydi buna devam edebileceğini düşünmüyorum.

Çocukluk dönemimiz ileriki yaşlarda iyi ve kötü olmamızın belirleyici bir sürecidir. Öğrendiklerimiz bize küçük yaşta işlemeye başlıyor ve bizi şekillendiriyor. Çocukluktan itibaren değer görmek bizi güvenli alana taşıyor. Değersizlik, yetersizlik, şiddet ise daha acımasız bir kimliği ortaya çıkarıyor. Onaylanmak, sevilmek bizleri daha iyi yaparken, yalnızlık, dışlanmışlık kötülüğe teşvik ediyor. İyi bir dünyada yaşamak istiyorsak, iyi insanlar yetiştirmek adına bu dönemi önemsemeliyiz diye düşünüyorum.

İçerisinde bulunduğumuz pandemi sürecine baktığımızda ise, gelecek günlerin belirsizliği içinde insanların manevi değerlere daha çok yöneldiğini görüyoruz. İnsanlar aileleriyle daha fazla vakit geçiriyor, çocuklarıyla ilgileniyor, kitap okuyor, eğitim alıyor, eğitim veriyor. Kişisel gelişim adına birçok iyi davranışlara yönelmiş durumdalar. Birliğin arttığı ve çıkar olmaksızın insanların birbirlerini kolladığı bir dönemdeyiz. Manevi ilişkilerin önemini daha iyi anladığımız bir dönemdeyiz. Kötülüğe karşı iyilikle savaş verilen bir dönemdeyiz. Bu süreçteki edinilmiş alışkanlıklar ne kadar daha kalıcı hale gelirse iyiliğin gün yüzüne çıktığı bir dünya yaşam bulacaktır.