Tarihte İnsanların “Lanetli” Olduğuna İnandığı 9 Gizemli Nesne
Bir mücevher düşünün.
Sahipleri felaketlerle karşılaşıyor.
Bir tablo düşünün.
Evinize girdikten sonra kötü şeylerin başladığına inanılıyor.
Bir kutu düşünün.
İçinde görünmeyen bir varlığın yaşadığı söyleniyor.
Onların lanetli olduğuna da inandı.
Peki bu nesneler gerçekten doğaüstü güçlere mi sahipti?
Bu yazıda tarihte lanetli olduğuna inanılan en gizemli nesneleri, arkalarındaki gerçek hikâyeleri ve efsanelerin nasıl ortaya çıktığını inceliyoruz.
1. Hope Elması: Dünyanın En Ünlü “Lanetli” Mücevheri
Lanetli nesneler denildiğinde akla gelen ilk isimlerden biri Hope Diamond, yani Hope Elması.
Yaklaşık 45 karatlık olağanüstü mavi elmas bugün Smithsonian Ulusal Doğa Tarihi Müzesi’nin en ünlü parçalarından biri.
Ancak yıllarca çok daha karanlık bir hikâyeyle tanındı.
İddiaya göre elmasa sahip olan insanların başına:
İflas,
ölüm,
aile trajedileri
ve çeşitli felaketler geliyordu.
Bu nedenle mücevherin lanet taşıdığına inanılmaya başlandı.
Peki lanet gerçekten nereden çıktı?
İşin eğlenceli tarafı burada.
Smithsonian’ın aktardığı tarihsel araştırmalara göre Hope Elması’nın meşhur “laneti” büyük ölçüde 20. yüzyılın başlarında mücevher satıcısı Pierre Cartier’nin pazarlama hikâyeleriyle güçlendi. Cartier, zengin müşteri Evalyn Walsh McLean’ın ilgisini çekmek amacıyla elmasın karanlık geçmişini öne çıkardı.
Yani tarihin en ünlü lanetlerinden birinin arkasında…
pazarlama olabilir.
İnsanlığın korkuyu reklam kampanyasına dönüştürmesi düşündüğümüzden daha eski.
2. Antik Roma’nın Gerçek Lanet Tabletleri
Bu bölüm diğerlerinden farklı.
Çünkü burada insanların sonradan lanetli olduğuna inandığı bir nesneden değil, doğrudan lanet amacıyla üretilmiş nesnelerden söz ediyoruz.
Antik Yunan ve Roma dünyasında insanlar düşmanlarına zarar vermek veya tanrılardan intikam talep etmek amacıyla küçük metal levhalara lanet metinleri yazabiliyordu.
Bunlara genellikle:
Defixiones, yani lanet tabletleri
deniyor.
British Museum koleksiyonlarında bu tür gerçek tabletler bulunuyor.
Örneğin Roma dönemine ait bir kurşun tablet üzerinde Soterianos Limbaros isimli bir kişinin hukuk alanındaki rakibi Ariston’a yönelik laneti yazılı. Tablet MS 200-300 yılları arasına tarihleniyor.
Başka tabletlerde çalınan malların geri dönmesi için tanrılardan hırsızın cezalandırılması isteniyor.
Bazı lanet tabletleri katlanıyor, delinip çivileniyor veya gizli yerlere bırakılıyordu. British Museum’daki bir örneğin yedi kez delinmiş olması, bunun lanetin gücünü artırmak amacıyla yapılmış olabileceğini düşündürüyor.
Yani:
“İnsanlar gerçekten nesnelere lanet yazıyor muydu?”
sorusunun cevabı:
Evet. Hem de oldukça sistemli biçimde.
Antik çağın müşteri şikâyet formu biraz daha saldırgandı.
3. “Lanetli” Mısır Eserleri ve Firavunların Laneti
1922 yılında Howard Carter ve ekibi Tutankhamun’un mezarını keşfettiğinde arkeoloji tarihinin en büyük buluntularından biri ortaya çıktı.
Sonra bazı kişiler öldü.
Ve medya hemen bir hikâye yarattı:
Firavunun laneti.
Mezarın açılmasından birkaç ay sonra keşfin finansörü Lord Carnarvon öldü.
Bu ölüm ve sonraki bazı kayıplar:
“Tutankhamun’un mezarını rahatsız edenler lanetleniyor.”
söylentisini güçlendirdi.
Ancak mezarı ziyaret eden veya kazıya katılan insanların büyük bölümü yıllarca yaşamaya devam etti.
Howard Carter’ın kendisi de mezarın keşfinden sonra yaklaşık 17 yıl daha yaşadı.
“Firavunun laneti” fikri bilimsel açıdan desteklenmiş değil.
Buna rağmen Mısır mumyaları ve mezar eşyaları uzun süre lanetli nesnelerin en popüler örnekleri arasında yer aldı.
Çünkü eski mezar + ölüm + gizem formülü basın açısından direnmesi zor bir kombinasyon.
4. Annabelle Bebek: Gerçek Hikâye ile Korku Filmi Arasındaki Fark
Korku filmi izleyenler Annabelle ismini muhtemelen biliyor.
Filmlerde ürkütücü porselen bebek olarak gösteriliyor.
Gerçekte ise Annabelle olarak bilinen nesne çok daha sıradan görünen bir Raggedy Ann bez bebeği.
1970’lerde bebeğe sahip olan kişilerin onun kendi kendine hareket ettiğini ve açıklanamayan olaylara neden olduğunu iddia ettiği anlatıldı.
Paranormal araştırmacılar Ed ve Lorraine Warren daha sonra bebeğin kötü niyetli bir varlıkla ilişkili olduğunu savundu.
Bebek zamanla Warrens’ın paranormal koleksiyonunun en ünlü parçalarından biri haline geldi.
Fakat burada önemli ayrım şu:
Annabelle’in gerçekten doğaüstü güçlere sahip olduğuna dair bilimsel kanıt bulunmuyor.
Hikâyenin büyük bölümü paranormal iddialara dayanıyor.
Hollywood ise doğal olarak:
“Bez bebek yeterince korkunç değil.”
deyip görüntüyü biraz geliştirdi.
Sinema endüstrisi yine sakin kalmayı reddetti.
5. Dybbuk Box: İnternet Çağının En Ünlü “Lanetli” Kutularından Biri
2000’lerin başında internette son derece ilginç bir nesne popüler hale geldi:
Dybbuk Box.
Bu eski şarap dolabının içinde Yahudi folklorundaki kötü niyetli bir ruhun bulunduğu iddia edildi.
Kutunun sahiplerinin kötü rüyalar gördüğü, hastalıklar yaşadığı ve garip olaylarla karşılaştığı söylendi.
Hikâye internette hızla yayıldı.
Daha sonra kitaplara ve korku filmlerine bile ilham verdi.
Fakat yıllar sonra kutunun hikâyesinin kökeni konusunda ciddi şüpheler ortaya çıktı ve hikâyenin yaratıcılarının anlatıyı kurgulamış veya süslemiş olabileceğine dair açıklamalar gündeme geldi.
Bu nedenle Dybbuk Box, antik bir lanetten çok internet çağında bir efsanenin nasıl büyüyebildiğinin güzel örneklerinden biri.
Bir eBay ilanı.
Birkaç ürpertici hikâye.
Biraz viral ilgi.
Ve birkaç yıl sonra dünya çapında korku efsanesi.
İnternetin üretim kapasitesini küçümsememek gerekiyor.
6. “The Crying Boy” Tablosu: Evler Yanıyor, Tablo Sağlam Kalıyor
1980’lerde İngiltere’de oldukça garip bir söylenti yayıldı.
Evlerde yangın çıkıyordu.
Fakat yangından sonra duvarda bulunan bir tablo sağlam kalıyordu:
Ağlayan Çocuk, yani The Crying Boy.
Bu tabloların çeşitli baskıları İngiltere’de oldukça popülerdi.
Gazeteler:
“Yangın çıkan evlerde bu tablo bulunuyor.”
şeklindeki haberleri yayımlamaya başladı.
Sonra doğal olarak:
“Tablo lanetli.”
söylentisi ortaya çıktı.
İnsanlar tabloları evlerinden çıkarmaya başladı.
Hatta bazı gazeteler okuyucuların gönderdiği tabloları toplu biçimde yakma kampanyaları düzenledi.
Daha mantıklı açıklamalara göre baskıların yapımında kullanılan malzemeler ve kaplamalar alevlere karşı nispeten dayanıklı olabilir, bu nedenle yangından sağlam çıkmaları tamamen doğaüstü olmak zorunda değildi.
Ama:
“Tablonun kaplaması yanmaya dirençli.”
başlığı gazete sattırmıyor.
“Lanetli çocuk tablosu evleri yakıyor.”
çok daha başarılı.
İnsanlığın medya ekonomisi burada yine devreye giriyor.
7. Basano Vazoları ve “Ölüm Getiren” Efsaneler
İtalya’da ortaya çıktığı söylenen Basano Vase veya benzeri adlarla anlatılan bir hikâyede, eski bir gümüş vazonun sahiplerine ölüm getirdiği iddia edilir.
Efsaneye göre vazo bir düğün hediyesi olarak verilmiş ancak gelin kısa süre sonra ölmüştür.
Sonrasında vazo el değiştirdikçe yeni sahiplerinin de öldüğü anlatılır.
En sonunda nesnenin tekrar zarar vermemesi için gizlice gömüldüğü söylenir.
Problem?
Bu hikâyeyi destekleyen güvenilir tarihsel belge son derece sınırlı.
Dolayısıyla Basano Vazoları hikâyesi gerçek tarihsel nesneden çok modern şehir efsanesi kategorisine daha yakın duruyor.
Bu tür anlatılar bize ilginç bir şey gösteriyor:
Bir lanet hikâyesinin yayılması için nesnenin kendisine bile her zaman ihtiyaç yok.
İyi bir hikâye yeterli olabiliyor.
8. Lanetli Olduğuna İnanılan Sandalyeler
İngiltere’de Thomas Busby’nin sandalyesi olarak bilinen bir sandalye hakkında yüzyıllardır süren bir lanet hikâyesi bulunuyor.
Efsaneye göre Thomas Busby isimli bir adam 18. yüzyılın başında idam edilmeden önce favori sandalyesine oturan herkesi lanetledi.
Sonraki yıllarda sandalyeye oturan çeşitli insanların kısa süre içerisinde öldüğü iddia edildi.
Söylentiler büyüdükçe sandalye giderek daha korkutucu bir üne kavuştu.
Sonunda insanların üzerine oturmasını önlemek için sandalye bir müzede duvara asıldı.
Düşünün.
Bir sandalye.
Tek görevi üzerine oturulması.
İnsanlar ondan o kadar korkuyor ki artık duvarda duruyor.
Mobilya dünyasının kariyer açısından en büyük başarısızlıklarından biri gibi görünebilir.
9. Antik Mısır’ın “Lanetli” Heykelleri
Müzelerde bulunan eski heykeller zaman zaman paranormal hikâyelerin merkezine yerleşiyor.
Özellikle bazı Mısır eserlerinin gece hareket ettiği, yön değiştirdiği veya garip olaylara neden olduğu iddia edildi.
Bu tür hikâyelerin meşhur örneklerinden biri Manchester Museum’daki küçük bir Mısır heykelciğiydi.
Heykelin vitrin içerisinde yavaşça kendi etrafında döndüğünü gösteren hızlandırılmış görüntüler büyük ilgi gördü.
İnsanlar doğal olarak:
“Mısır laneti!”
dedi.
Daha sonra yapılan incelemelerde çok daha sıkıcı ama mantıklı bir açıklama ortaya çıktı:
Binadaki ziyaretçilerin hareketlerinden ve trafikten kaynaklanan küçük titreşimler, heykelin bulunduğu yüzey üzerinde zamanla dönmesine neden olabiliyordu.
Yani ölü Mısırlıların ruhları değil.
Titreşim.
Doğaüstü olayların en büyük düşmanı bazen iyi bir fizik mühendisi.
İnsanlar Neden Nesnelerin Lanetli Olduğuna İnanıyor?
Bir nesneye sahip oldunuz.
Bir hafta sonra kötü bir olay yaşadınız.
Sonra başka biri aynı nesneyi aldı.
Onun da başına kötü bir şey geldi.
İnsan beyninin doğal tepkisi:
“Bu iki olay bağlantılı olabilir mi?”
Çünkü beynimiz örüntü bulmayı sever.
Tesadüfleri yalnızca tesadüf olarak kabul etmekte bazen zorlanırız.
Üstelik “lanetli” olduğu söylenen nesneye sahip olduktan sonra yaşadığımız kötü olaylara daha fazla dikkat etmeye başlayabiliriz.
İyi olayları unutabiliriz.
Kötüleri ise:
“İşte yine oldu.”
diye kaydedebiliriz.
Bu durum doğrulama yanlılığı gibi psikolojik mekanizmalarla ilişkili olabilir.
Lanetli Bir Nesne Gerçekten İnsanları Etkileyebilir mi?
Doğaüstü anlamda lanetlerin gerçek olduğuna dair güvenilir bilimsel kanıt bulunmuyor.
Ama bu, insanların hiçbir şekilde etkilenmeyeceği anlamına gelmez.
Bir nesnenin lanetli olduğuna gerçekten inanıyorsanız:
Kaygınız artabilir.
Uyku problemleri yaşayabilirsiniz.
Normal olayları tehdit olarak yorumlayabilirsiniz.
Seslere daha fazla dikkat edebilirsiniz.
Tesadüflere anlam yükleyebilirsiniz.
Bu da nocebo etkisi ile ilişkilendirilebilir.
Plaseboda olumlu beklenti bazı deneyimleri etkileyebilirken nocebo durumunda olumsuz beklentiler kişinin semptom ve deneyimlerini kötüleştirebilir.
Başka bir deyişle:
Nesne lanetli olmayabilir.
Ama lanetli olduğuna inanmanız gerçek bir psikolojik etki yaratabilir.
Beyin yine hikâyenin içine kendisini başarıyla soktu.
Son Bir Soru: Hangisini Evinize Alırdınız?
Size 1 milyon dolar verilecek.
Ama aşağıdaki nesnelerden biri bir yıl boyunca yatak odanızda duracak:
A) Hope Elması
B) Annabelle bebeği
C) “Lanetli” sandalye
D) Antik Roma’dan gerçek bir lanet tableti
E) Dybbuk Box
Nesneye dokunmak zorunda değilsiniz.
Sadece odanızda bulunacak.
Bir yıl dolmadan çıkarırsanız para yok.
Hangisini seçerdiniz?
Bir de gece saat 03.17’de nesnenin yerinin değiştiğini fark ettiğinizi düşünün.
Muhtemelen milyon doların insan psikolojisi üzerindeki gücünü o anda oldukça bilimsel biçimde test etmeye başlardık.
