Dünya’nın Oksijeni 5 Saniyeliğine Yok Olsaydı Ne Olurdu?
Oksijenin yalnızca 5 saniyeliğine Dünya’dan tamamen kaybolduğunu düşünün. İlk bakışta beş saniye önemsiz görünebilir. Sonuçta çoğu insan nefesini bundan çok daha uzun süre tutabilir. Ancak mesele yalnızca nefes almak değil. Oksijen; atmosferden suya, yanmadan canlıların enerji üretimine kadar Dünya’daki sayısız sistemin temel parçalarından biridir.
Peki Dünya’nın oksijeni 5 saniyeliğine yok olsaydı ne olurdu? İnternette bu senaryoyla ilgili bazı oldukça abartılı iddialar dolaşıyor. Gerçek sonuç ise oksijenin tam olarak nereden ve hangi biçimde kaybolduğunu varsaydığımıza bağlı.
İnsanlar 5 Saniyede Boğulur muydu?
Muhtemelen hayır. İnsan vücudu beş saniyelik nefessizliği rahatlıkla tolere edebilir. Bu nedenle atmosferdeki moleküler oksijenin (O₂) birkaç saniyeliğine kaybolması durumunda ilk büyük problem insanların anında boğulması olmazdı.
Ancak uçaklarda ve yüksek irtifalarda durum daha ciddi hale gelebilir. Atmosferdeki oksijenin ortadan kalkması, toplam hava basıncını da belirgin biçimde düşürürdü. Oksijene bağımlı yanma süreçleri de aynı anda dururdu.
Ateşler ve Motorlar Ne Olurdu?
Oksijen yanmanın temel bileşenlerinden biridir. Atmosferde serbest oksijen bulunmadığında mumlar, açık alevler ve pek çok yanma süreci aniden sönerdi.
İçten yanmalı motorlar da havadaki oksijene ihtiyaç duyduğu için çalışmayı sürdüremezdi. Otomobillerden bazı enerji sistemlerine kadar birçok makine birkaç saniyelik ciddi bir kesinti yaşayabilirdi.
Oksijen geri geldiğinde ise her şey sihirli biçimde kaldığı yerden devam etmeyebilir. Bazı sistemlerin yeniden çalıştırılması gerekebilir ve hareket halindeki araçlarda birkaç saniyelik güç kaybı bile kazalara neden olabilir.
Gökyüzü ve Atmosfer Değişir miydi?
Atmosferimizin yaklaşık %21’i oksijenden oluşur. Eğer atmosferdeki O₂ aniden ortadan kalksaydı, atmosfer basıncı önemli ölçüde azalırdı.
Bu ani değişim özellikle kulaklarda basınç hissi yaratabilir ve yüksek irtifada bulunan insanlar açısından daha ciddi sonuçlara yol açabilirdi.
Gökyüzünün tamamen kararması gibi popüler iddialar ise doğru değildir. Gökyüzünün mavi görünmesinde atmosferdeki moleküllerin ışığı saçması rol oynar ve atmosferin büyük bölümünü oluşturan azot hâlâ orada olurdu.
Okyanuslar Bir Anda Yok Olur muydu?
Burada önemli bir ayrım var.
Eğer yalnızca atmosferdeki O₂ molekülleri ortadan kalkıyorsa okyanuslar yerinde kalır. Çünkü sudaki oksijen, H₂O molekülünün kimyasal yapısının bir parçasıdır.
Fakat senaryoyu “Dünya üzerindeki bütün oksijen atomları beş saniyeliğine yok oluyor” şeklinde yorumlarsak sonuç tamamen değişir. Su molekülleri oksijen içerdiğinden okyanuslar, canlı dokuları, mineraller ve sayısız kimyasal bileşik etkilenirdi.
Bu artık kısa süreli bir nefessizlik senaryosu olmaktan çıkar ve gezegenin maddesinin temel kimyasını değiştiren, fiziksel olarak hayli fantastik bir felakete dönüşür.
Dünya’nın Yüzeyi Zarar Görür müydü?
İnternette sıkça karşılaşılan “oksijen kaybolursa Dünya’nın kabuğu çöker” iddiası da aynı ayrımdan kaynaklanıyor.
Yer kabuğundaki minerallerin çok büyük bölümü oksijen atomları içerir. Dolayısıyla tüm oksijen atomlarını sihirli biçimde ortadan kaldırırsanız kayalar, mineraller, su ve canlı organizmaların kimyasal yapısını parçalamış olursunuz.
Ama yalnızca atmosferde soluduğumuz serbest moleküler oksijeni beş saniyeliğine kaldırırsanız kıtalar bir anda parçalanıp gezegenin merkezine doğru çökmez.
Kısacası internetteki kıyamet senaryolarında küçük ama kritik bir ayrıntı sıklıkla unutuluyor: O₂ gazı ile bütün oksijen atomları aynı şey değildir. Kimya yine eğlenceyi bozmayı başarıyor.
Oksijen Geri Geldiğinde Ne Olurdu?
Beş saniye sonra oksijenin atmosferde eski miktarıyla geri döndüğünü varsayarsak insanların büyük bölümü açısından doğrudan oksijensiz kalmanın etkisi sınırlı olurdu.
Asıl sorun, o beş saniye içerisinde duran veya aksayan sistemler olurdu. Motorlar, uçuş operasyonları, endüstriyel yanma sistemleri ve ateşe bağlı süreçlerde çeşitli sorunlar ortaya çıkabilirdi.
Eğer oksijenin kaybolması ve geri dönmesi fiziksel olarak gerçekçi bir mekanizmayla gerçekleşseydi enerji ve basınç değişimleri de hesaba katılmak zorunda olurdu. Ancak böyle bir olayın bilinen fizik yasaları içerisinde gerçekleşebileceği doğal bir mekanizma bulunmuyor.
5 Saniye Sandığımızdan Daha Önemli
Dünya’nın oksijeni 5 saniyeliğine yok olsaydı, insanların topluca nefessizlikten ölmesi beklenmezdi. Fakat atmosfer basıncında ani düşüş yaşanır, oksijene bağlı yanma durur ve motorlardan endüstriyel sistemlere kadar birçok süreç etkilenirdi.
Eğer “oksijenin yok olması” ile yalnızca atmosferdeki O₂ değil, gezegendeki bütün oksijen atomlarının ortadan kalkmasını kastediyorsak sonuç çok daha yıkıcı olurdu. Çünkü oksijen yalnızca soluduğumuz havada değil; suda, kayalarda, minerallerde ve vücudumuzda da bulunuyor.
Beş saniye kısa olabilir. Ama söz konusu, Dünya’nın kimyasının en önemli elementlerinden biri olduğunda beş saniye bile gezegen ölçeğinde oldukça uzun bir süre.
