1. Sevgi, zararı otomatik olarak ortadan kaldırmaz

Bir insan bize zarar verdiğinde ona karşı hissettiğimiz sevgi bir anda yok olmayabilir.

Örneğin biri düşünelim: Partneri onu defalarca kırıyor, aşağılıyor veya güvenini sarsıyor. Buna rağmen kişi onunla yaşadığı güzel anları da hatırlıyor.

Beyin şu iki düşünceyi aynı anda taşıyabilir:

“Bana zarar verdi”  ve “Ama onu hâlâ seviyorum.”

Bu çelişki, dışarıdan bakıldığında anlaşılması zor görünür. Fakat insan duyguları matematiksel bir sistem değildir.

2. “Belki bu sefer değişir” umudu

Bence en güçlü faktörlerden biri umut.

Zarar veren kişi sonrasında özür dileyebilir:

“Bir daha yapmayacağım.”

Çiçek alabilir, çok ilgili davranabilir, ağlayabilir veya gerçekten pişman olmuş gibi görünebilir.

Mağdur kişi de geçmişteki güzel anıları düşünerek:

“Belki gerçekten değişti ” diye düşünebilir.

Sorun şu ki, bir kişinin birkaç gün veya birkaç hafta iyi davranması, davranış probleminin gerçekten ortadan kalktığını kanıtlamaz.

3. Beyin kötü anılardan çok iyi anlara tutunabilir

İlginç bir başka nokta da bu.

Bir ilişki %100 kötü olmak zorunda değildir.

Hatta bazen en karmaşık ilişkiler şuna benzer:

Kötü dönem → kavga → özür → çok güzel dönem → tekrar sorun → tekrar özür

Güzel dönemler, kişinin “Aslında o kötü biri değil” diye düşünmesine neden olabilir.

Örneğin kişi şunu söyleyebilir:

“Bana çok kötü davrandı ama aslında çok iyi zamanlarımız da oldu.”

Bu cümle tamamen gerçek olabilir.

Fakat iyi anların varlığı, kötü davranışları ortadan kaldırmaz.

4. Travmatik bağ neden bu kadar güçlü olabilir?

Burada daha karmaşık bir mekanizma devreye girebilir.

Bir kişi bazen aynı insandan hem korku hem de rahatlama yaşayabilir.

Örneğin:

Gerilim → kötü davranış → korku/üzüntü → özür → sevgi → rahatlama

Daha sonra döngü yeniden başlayabilir.

Bu durumda iyi davranış yalnızca “iyi davranış” olarak değil, aynı zamanda kötü dönemden sonra gelen rahatlama olarak deneyimlenir.

Bu nedenle bağ çok güçlü hissedilebilir.

Burada önemli bir ayrım var: Her zor veya toksik ilişkide “travma bağı” vardır demek doğru değildir. Bu terim bazen internette gereğinden fazla kullanılıyor. Ancak istismar içeren ilişkilerde güçlü bağlanma ve kopmakta zorlanma gerçekten görülebilir.

5. Kişinin özgüveni zamanla zarar görebilir

Sürekli eleştirilen bir insan zamanla kendisini sorgulamaya başlayabilir.

Örneğin karşı taraf sürekli:

• “Sen hiçbir şeyi doğru yapamıyorsun.”
• “Seni benden başka kimse istemez.”
• “Her şey senin suçun.”
• “Sen çok hassassın.”

gibi şeyler söylüyorsa kişi zamanla bunlara inanmaya başlayabilir.

Bir süre sonra mesele sadece:

“Onu seviyor muyum?” olmaktan çıkar.

Şuna dönüşür:

“Ben gerçekten daha iyisini hak ediyor muyum?”

Bu nedenle dışarıdan birinin:

“Neden ayrılmıyorsun?”

demesi bazen kişinin yaşadığı psikolojik süreci anlamaya yetmez.

6. Yalnız kalma korkusu

Bir ilişkinin bitmesi sadece bir insanı kaybetmek değildir.

Kişi aynı zamanda:

• günlük rutinini,
• arkadaş çevresini,
• ortak planlarını,
• evini,
• maddi güvenliğini,
• gelecekle ilgili hayallerini

kaybedebilir.

Bu yüzden kişi kötü ilişkiyi bırakmak ile bilmediği bir hayata geçmek arasında kalabilir.

Ve insan beyni bazen bildiği kötü durumu, bilmediği bir gelecekten daha güvenli algılayabilir.

7. “Bu kadar yıl boşa gitmesin” düşüncesi

Uzun ilişkilerde başka bir psikolojik mekanizma ortaya çıkabilir.

Kişi şöyle düşünebilir:

“10 yılımı verdim. Şimdi ayrılırsam bütün bunlar boşa gitmiş olacak.”

Fakat geçmişte harcanan zaman, gelecekte de aynı ilişkiyi sürdürmek zorunda olduğumuz anlamına gelmez.

Bu durum psikolojide batık maliyet yanılgısı ile ilişkilendirilebilir.

Örneğin 10 yıl kötü gitti diye 11. yılı da kötü geçirmek zorunda değiliz.

8. İnsan bazen karşısındaki kişiye değil, “eski haline” geri döner

Bu çok önemli.

Kişi aslında mevcut davranışı değil, ilişkinin başlangıcındaki insanı özlüyor olabilir.

“Eskiden bana şöyle davranırdı.”

“İlk zamanlar çok mutluyduk.”

“Onu tanıdığımda böyle değildi.”

Beyin geçmişteki güzel versiyona tutunabilir.

Fakat burada kritik soru şudur:

“Şu anda bana nasıl davranıyor?”

Geçmişteki güzel anılar, bugünkü zararlı davranışların değerlendirilmesinin yerine geçmemelidir.

9. Neden dışarıdan bakınca “çok kolay” görünüyor?

Çünkü dışarıdan bakan kişi genellikle yalnızca davranışı görür.

“Bana böyle davransa hemen giderdim.”

Ama kişinin içeride yaşadığı şey çok daha karmaşık olabilir:

sevgi + korku + umut + alışkanlık + yalnızlık + maddi bağımlılık + geçmiş + suçluluk

aynı anda bulunabilir.

Bu yüzden böyle durumdaki bir insana:

“Nasıl hâlâ onunlasın?”

demek çoğu zaman yardımcı olmaz.

Daha yararlı soru:

“Seni gitmekten alıkoyan şey ne?”

olabilir.

10. Peki neden bazı insanlar sonunda gerçekten ayrılabiliyor?

Çünkü zaman içinde kişinin değerlendirmesi değişebilir.

Örneğin:

“Onu değiştirebilirim.”

düşüncesi,

“Onu değiştirmek benim görevim değil.”

haline gelebilir.

Ya da:

“Beni seviyor ama bazen kötü davranıyor.”

yerine:

“Beni sevmesi, bana zarar vermesini kabul etmem gerektiği anlamına gelmiyor.”

düşüncesi gelebilir.

Bu değişim çok önemli bir dönüm noktasıdır.

En önemli nokta

Bir insanın kendisine zarar veren kişiye geri dönmesi, o kişiyi mutlaka sevdiği veya yapılanları kabul ettiği anlamına gelmez.

Bazen kişi:

“Bunun bana zarar verdiğini biliyorum ama yine de ondan kopamıyorum.”

noktasında olabilir.

Bu, özellikle fiziksel veya psikolojik şiddetin bulunduğu ilişkilerde ciddi bir durumdur. Böyle bir durumda öncelik karşı tarafın değişmesini beklemek değil, kişinin güvenliğini ve destek kaynaklarını güçlendirmektir.

Ve bence bu konunun en önemli cümlesi şu:

Bir insanın neden kaldığını anlamak, ona zarar veren kişinin davranışını mazur göstermek değildir.